Thuế – kế toán cuối năm 2026: 7 rủi ro doanh nghiệp cần rà soát trước khi khóa sổ
Cuối năm là thời điểm doanh nghiệp tập trung đối chiếu số liệu, hoàn thiện chứng từ và chuẩn bị lập báo cáo tài chính, quyết toán thuế. Tuy nhiên, nhiều rủi ro không xuất phát từ việc doanh nghiệp “không có hóa đơn”, mà nằm ngay trong những hóa đơn đã nhận, khoản chi đã hạch toán, doanh thu chưa ghi nhận đầy đủ hoặc số liệu tưởng chừng đã khớp. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời trước khi khóa sổ, các sai sót này có thể dẫn đến việc bị loại chi phí, truy thu thuế, tính tiền chậm nộp, xử phạt vi phạm hành chính và ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo tài chính. Dưới đây là 7 nhóm rủi ro doanh nghiệp cần ưu tiên rà soát trước khi kết thúc năm tài chính 2026.
1. Ghi nhận doanh thu và lập hóa đơn không đúng thời điểm
Đây là một trong những rủi ro phổ biến nhất, đặc biệt đối với doanh nghiệp có hoạt động giao hàng nhiều đợt, nghiệm thu theo giai đoạn, cung cấp dịch vụ kéo dài hoặc nhận tiền trước.
Doanh nghiệp cần kiểm tra:
Hàng hóa đã giao nhưng chưa xuất hóa đơn;
Dịch vụ đã hoàn thành hoặc đã nghiệm thu nhưng chưa ghi nhận doanh thu;
Khoản tiền đã thu nhưng chưa xác định đúng nghĩa vụ lập hóa đơn;
Hóa đơn được lập sau thời điểm giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ;
Doanh thu giữa hóa đơn, hợp đồng, biên bản nghiệm thu, sao kê ngân hàng và sổ kế toán không thống nhất;
Hàng khuyến mại, biếu, tặng, tiêu dùng nội bộ hoặc trả thay lương chưa được xử lý đúng quy định.
Quy định về hóa đơn, chứng từ đã có nhiều thay đổi trong giai đoạn 2025–2026. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý thời điểm lập hóa đơn và việc truyền dữ liệu hóa đơn điện tử đến cơ quan thuế.

2. Hóa đơn đầu vào có dấu hiệu rủi ro
Có hóa đơn chưa đồng nghĩa với việc khoản chi chắc chắn được chấp nhận. Cơ quan thuế có thể đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, tình trạng hoạt động của nhà cung cấp, dòng tiền và hồ sơ chứng minh giao dịch thực tế.
Doanh nghiệp cần rà soát:
Hóa đơn sai tên, địa chỉ, mã số thuế hoặc nội dung hàng hóa, dịch vụ;
Hóa đơn của doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc có dấu hiệu rủi ro về thuế;
Hóa đơn không phù hợp với ngành nghề, quy mô hoặc hoạt động thực tế của bên bán;
Giá trị hóa đơn bất thường so với hợp đồng và thị trường;
Có hóa đơn nhưng thiếu hợp đồng, báo giá, biên bản giao nhận, nghiệm thu hoặc hồ sơ thanh toán;
Hàng hóa, dịch vụ mua vào không chứng minh được đã phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Với hóa đơn có nghi vấn, doanh nghiệp không nên chỉ kiểm tra hình thức mà phải xác minh cả bản chất giao dịch và khả năng chứng minh khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
3. Chi phí đã hạch toán nhưng có nguy cơ bị loại
Một khoản chi đã được ghi nhận trên sổ kế toán vẫn có thể không được chấp nhận khi xác định nghĩa vụ thuế nếu không đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Các khoản cần chú ý gồm:
Chi phí không có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp;
Khoản chi không liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh;
Chi phí tiếp khách, công tác, quảng cáo hoặc hội nghị thiếu hồ sơ chứng minh;
Chi phí thuê tài sản, thuê khoán hoặc thuê cá nhân nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế;
Khoản chi tiền lương, thưởng không được quy định rõ trong hợp đồng, quy chế hoặc hồ sơ nội bộ;
Khoản mua hàng hóa, dịch vụ phải thanh toán không dùng tiền mặt nhưng doanh nghiệp lại thanh toán bằng tiền mặt;
Chi phí lãi vay, khấu hao hoặc phân bổ công cụ dụng cụ không đúng điều kiện và thời gian quy định.
Trước khi khóa sổ, kế toán cần lập danh sách các khoản chi lớn, bất thường hoặc có hồ sơ chưa hoàn chỉnh để xử lý, bổ sung và đánh giá rủi ro.
4. Công nợ và dòng tiền không phản ánh đúng thực tế
Số liệu công nợ thường là khu vực dễ phát sinh chênh lệch giữa kế toán, hợp đồng và thực tế thanh toán.
Doanh nghiệp cần đối chiếu:
Công nợ phải thu, phải trả với từng khách hàng và nhà cung cấp;
Khoản khách hàng đã chuyển tiền nhưng chưa ghi nhận;
Khoản ứng trước, đặt cọc hoặc tạm ứng treo kéo dài;
Công nợ không có đối tượng cụ thể hoặc không thể xác nhận;
Khoản vay, mượn giữa doanh nghiệp với cá nhân, cổ đông hoặc người quản lý;
Các giao dịch thu, chi qua tài khoản cá nhân;
Công nợ quá hạn có khả năng không thu hồi được;
Việc trích lập dự phòng chưa đúng điều kiện hoặc thiếu hồ sơ.
Doanh nghiệp nên gửi biên bản xác nhận công nợ trước khi kết thúc năm. Những khoản tồn đọng lâu ngày cần được phân loại rõ nguyên nhân và xây dựng phương án xử lý, không nên tiếp tục để “treo” trên sổ sách qua nhiều kỳ.

5. Tiền lương, thuế thu nhập cá nhân và bảo hiểm chưa đồng bộ
Dữ liệu lao động hiện nay có thể được đối chiếu từ nhiều nguồn như hợp đồng lao động, bảng lương, hồ sơ bảo hiểm, chứng từ thanh toán và kê khai thuế thu nhập cá nhân.
Các rủi ro thường gặp gồm:
Có chi trả tiền lương nhưng thiếu hợp đồng lao động hoặc hồ sơ nhân sự;
Bảng lương không khớp với số tiền thực tế chuyển cho người lao động;
Tiền thưởng, phụ cấp và các khoản hỗ trợ chưa được quy định rõ;
Khấu trừ thuế thu nhập cá nhân không đúng đối tượng hoặc sai mức;
Cá nhân có nhiều nguồn thu nhập nhưng việc ủy quyền quyết toán chưa đúng điều kiện;
Đăng ký người phụ thuộc trùng lặp hoặc thiếu hồ sơ;
Người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc nhưng doanh nghiệp chưa tham gia đầy đủ;
Số liệu tiền lương giữa kế toán, thuế và bảo hiểm có chênh lệch.
Doanh nghiệp cần đối chiếu toàn bộ danh sách lao động trong năm, kể cả nhân viên đã nghỉ việc, cộng tác viên, người thử việc và cá nhân nhận khoán.
6. Hàng tồn kho, tài sản và công cụ dụng cụ có số liệu bất thường
Hàng tồn kho và tài sản là những chỉ tiêu dễ ảnh hưởng trực tiếp đến giá vốn, chi phí và kết quả kinh doanh.
Doanh nghiệp cần thực hiện kiểm kê và rà soát:
Số lượng thực tế không khớp với sổ kế toán;
Hàng tồn kho âm hoặc tồn kho lớn kéo dài;
Hàng hư hỏng, mất phẩm chất nhưng chưa có biên bản xử lý;
Có doanh thu bán hàng nhưng không ghi nhận xuất kho tương ứng;
Tài sản đã đưa vào sử dụng nhưng chưa ghi tăng;
Tài sản không còn sử dụng nhưng vẫn tiếp tục trích khấu hao;
Công cụ dụng cụ được phân bổ không phù hợp với thời gian sử dụng;
Chi phí sửa chữa lớn, nâng cấp tài sản bị hạch toán sai bản chất.
Việc kiểm kê cần được lập thành biên bản, xác định rõ chênh lệch, nguyên nhân và trách nhiệm xử lý. Không nên điều chỉnh số liệu chỉ để “khớp sổ” mà thiếu căn cứ thực tế.
7. Số liệu kê khai thuế không khớp với sổ kế toán và báo cáo tài chính
Trước khi lập báo cáo tài chính và hồ sơ quyết toán, doanh nghiệp cần thực hiện bước đối chiếu tổng thể giữa các nguồn dữ liệu.
Các chỉ tiêu cần kiểm tra gồm:
Doanh thu trên hóa đơn với doanh thu hạch toán;
Thuế giá trị gia tăng đầu vào, đầu ra với sổ kế toán;
Tiền lương và thuế thu nhập cá nhân;
Số dư tài khoản ngân hàng với sao kê;
Hàng tồn kho với kết quả kiểm kê;
Công nợ với biên bản xác nhận;
Tài sản cố định với sổ tài sản và hồ sơ pháp lý;
Nghĩa vụ thuế trên hệ thống của cơ quan thuế với số liệu doanh nghiệp đang theo dõi;
Các tờ khai đã nộp với số liệu dự kiến trình bày trên báo cáo tài chính.
Nếu phát hiện sai sót, doanh nghiệp cần xác định đúng nguyên nhân, kỳ phát sinh và phương án xử lý. Việc tự ý điều chỉnh số liệu mà không lưu lại căn cứ, hồ sơ giải trình có thể tạo thêm rủi ro khi thanh tra, kiểm tra.
Doanh nghiệp nên làm gì ngay từ bây giờ?
Để hạn chế rủi ro trước khi khóa sổ, doanh nghiệp nên triển khai ít nhất 5 công việc:
Khóa dữ liệu tạm thời và đối chiếu toàn bộ số liệu đến thời điểm hiện tại;
Lập danh sách hóa đơn, chứng từ và khoản chi có dấu hiệu rủi ro;
Xác nhận công nợ, kiểm kê hàng tồn kho, tiền mặt và tài sản;
Đối chiếu dữ liệu kế toán với hóa đơn điện tử, ngân hàng, thuế, tiền lương và bảo hiểm;
Xin ý kiến chuyên gia đối với các giao dịch lớn, bất thường hoặc chưa có phương án xử lý rõ ràng.
Điều quan trọng không chỉ là phát hiện sai sót, mà còn phải lựa chọn phương án điều chỉnh phù hợp, có hồ sơ chứng minh và hạn chế phát sinh thêm trách nhiệm pháp lý.

Mời doanh nghiệp tham dự chương trình ngày 21/11/2026
Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện và xử lý các vướng mắc trước khi kết thúc năm tài chính, Viện Nghiên cứu Pháp luật Bảo vệ Doanh nghiệp và Người tiêu dùng – ILPAI tổ chức chương trình:
THUẾ – KẾ TOÁN CUỐI NĂM: NHẬN DIỆN RỦI RO, GỠ VƯỚNG THỰC TẾ
Tại chương trình, các chuyên gia sẽ:
Cập nhật những vấn đề doanh nghiệp cần lưu ý về thuế, kế toán và hóa đơn;
Phân tích các sai sót thường gặp khi khóa sổ và quyết toán thuế;
Trao đổi hướng xử lý đối với những tình huống thực tế;
Trực tiếp giải đáp câu hỏi của doanh nghiệp và người tham dự.
Thời gian: Ngày 21/11/2026
Đăng ký tham dự: Quét mã QR trên thư mời hoặc liên hệ 0937 773 488.
Gửi câu hỏi trước: Người tham dự có thể gửi tình huống đang gặp phải để Ban tổ chức chuyển đến chuyên gia nghiên cứu và trao đổi tại chương trình.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo chung. Phương án xử lý cụ thể cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ, giao dịch và tình trạng thực tế của từng doanh nghiệp.