Anh chị em không chịu ký giấy chia tài sản, giải quyết thế nào?
Cha mẹ qua đời để lại nhà đất, tiền tiết kiệm nhưng một người con không đồng ý ký văn bản phân chia di sản khiến việc giải quyết kéo dài. Trong trường hợp này, các đồng thừa kế có thể thương lượng lại hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản, thay vì phải chờ chữ ký vô thời hạn.
1. Không ký giấy chia tài sản có đồng nghĩa từ chối nhận thừa kế?
Cần phân biệt việc không đồng ý phương án phân chia với từ chối nhận di sản.
Một người có thể không ký vì chưa thống nhất giá trị nhà đất, phần được hưởng hoặc cách thanh toán. Việc này không có nghĩa họ đã từ bỏ quyền thừa kế.
Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản, gửi cho những người có liên quan theo quy định và thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Vì vậy, các thành viên còn lại không nên tự bỏ tên người không ký khỏi hồ sơ thừa kế.
2. Trước hết, cần làm rõ lý do không đồng ý
Gia đình nên trao đổi để xác định bất đồng nằm ở đâu: ai có quyền hưởng, tài sản nào là di sản, giá trị tài sản hay phương án chia.
Ví dụ, người đang ở trong nhà muốn giữ lại nhà nhưng những người khác muốn bán chia tiền. Khi đó, có thể bàn phương án người nhận nhà thanh toán giá trị phần di sản cho các đồng thừa kế.
Theo Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, nếu không thể chia đều bằng hiện vật, những người thừa kế có thể thỏa thuận định giá và người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.
Nên ghi nhận phương án trao đổi bằng văn bản, nêu rõ giá trị tài sản, khoản thanh toán và thời hạn thực hiện để tránh tiếp tục bất đồng.
3. Tranh chấp thừa kế nhà đất có bắt buộc hòa giải tại xã?
Không phải cứ di sản là nhà đất thì bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện.
Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP phân biệt tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng đất với tranh chấp khác liên quan đến đất. Đối với tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, hòa giải tại UBND cấp xã không phải điều kiện khởi kiện.
Gia đình vẫn có thể lựa chọn hòa giải để tìm tiếng nói chung. Tuy nhiên, cần xác định đúng bản chất tranh chấp nếu vụ việc đồng thời có yêu cầu xác định quyền sử dụng đất. vbpl.moj.gov.vn
4. Không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án nào giải quyết?
Khi việc phân chia không đạt đồng thuận, người thừa kế có thể khởi kiện yêu cầu chia di sản.
Theo Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự được sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp dân sự thuộc phạm vi luật định. Vì vậy, hiện không nên hướng dẫn chung là nộp tại “Tòa án nhân dân cấp huyện”. vbpl.vn
Về lãnh thổ, theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự:
- Nếu đối tượng tranh chấp là bất động sản, thẩm quyền thuộc Tòa án nơi có bất động sản.
- Với di sản là tiền hoặc động sản, thông thường căn cứ nơi bị đơn cư trú, làm việc, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc quy định khác.
Trường hợp có nhiều tài sản ở nhiều địa phương cần đối chiếu thêm quy định về lựa chọn Tòa án.
5. Cần chuẩn bị những giấy tờ gì?
Hồ sơ nên có:
- Đơn khởi kiện, nêu rõ di sản và yêu cầu phân chia.
- Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của người để lại di sản.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế; di chúc nếu có.
- Giấy tờ về nhà đất, tiền gửi hoặc tài sản yêu cầu chia.
- Thông tin nhân thân, địa chỉ của các đồng thừa kế.
- Tài liệu về quá trình quản lý tài sản, đóng góp và trao đổi giữa các bên.
Nếu người khác đang giữ giấy tờ, người khởi kiện cần trình bày rõ, nộp chứng cứ hiện có và đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập khi đáp ứng điều kiện pháp luật. Không phải cứ thiếu bản gốc sổ đỏ hoặc bản sao căn cước của người không hợp tác là mất quyền khởi kiện.
6. Người không ký tiếp tục vắng mặt thì vụ án có giải quyết được không?
Việc một người không hợp tác không đồng nghĩa vụ án bị đình lại vô thời hạn. Tòa án phải thực hiện thủ tục triệu tập, tống đạt và xem xét điều kiện xét xử vắng mặt theo Điều 227, Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Khi đủ điều kiện, Tòa án có thể giải quyết mà không cần người đó đồng thuận ký phương án chia. Tuy nhiên, sự vắng mặt cũng không tự động làm họ mất phần thừa kế hợp pháp.
7. Lưu ý thời hiệu yêu cầu chia di sản
Khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.
Với trường hợp người để lại di sản mất đã lâu, cần kiểm tra cách tính thời hiệu và quy định chuyển tiếp; không nên chỉ lấy năm hiện tại trừ năm mất để kết luận.
Một người không ký có thể khiến phương án thỏa thuận chưa thực hiện được, nhưng không có quyền ngăn các đồng thừa kế yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi. Gia đình nên sớm xác định đầy đủ tài sản, người thừa kế và hồ sơ chứng minh để lựa chọn hướng giải quyết phù hợp.
