Quá thời hiệu đòi nợ – doanh nghiệp còn con đường pháp lý nào?

Doanh nghiệp hỏi: Chúng tôi có một khoản công nợ phát sinh từ hợp đồng mua bán hàng hóa ký cách đây nhiều năm. Đối tác nhận hàng đầy đủ nhưng liên tục khất nợ. Do tin tưởng và giữ quan hệ làm ăn, chúng tôi không khởi kiện. Nay được biết đã quá thời hiệu khởi kiện, vậy coi như doanh nghiệp mất trắng khoản nợ này hay vẫn còn hướng pháp lý nào để xử lý?

Chuyên gia ILPAI trả lời: Đây là tình huống rất phổ biến trong cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt với những mối quan hệ làm ăn lâu năm. Trước hết, cần khẳng định một điểm quan trọng:

Quá thời hiệu khởi kiện không đồng nghĩa với việc nghĩa vụ trả nợ bị xóa bỏ. Nó chỉ làm hạn chế quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục khởi kiện thông thường nếu bên bị kiện viện dẫn thời hiệu.

Doanh nghiệp hỏi: Làm sao để biết chắc chắn là đã “hết thời hiệu” hay chưa?

Chuyên gia ILPAI trả lời: Trong rất nhiều hồ sơ, thời hiệu chưa hẳn đã hết, chỉ là doanh nghiệp chưa rà soát đủ sâu. Cần xem lại toàn bộ quá trình giao dịch, đặc biệt là:

Đối tác có ký biên bản xác nhận công nợ hay không;
Có chuyển khoản trả một phần tiền, dù rất nhỏ;
Có email, tin nhắn, văn bản thể hiện việc thừa nhận nghĩa vụ trả nợ, xin khất, xin giãn hay không.

Những hành vi này có thể được coi là sự thừa nhận nghĩa vụ, từ đó làm phát sinh lại thời hiệu khởi kiện. Đây là “điểm xoay” pháp lý cực kỳ quan trọng mà doanh nghiệp không nên bỏ qua.

Doanh nghiệp hỏi: Nếu đúng là đã hết thời hiệu khởi kiện thì còn con đường nào khác không?

Chuyên gia ILPAI trả lời: Khi thời hiệu khởi kiện không còn thuận lợi, doanh nghiệp cần chuyển tư duy từ “kiện cho thắng” sang “xử lý rủi ro pháp lý tổng thể”. Một số hướng tiếp cận thực tế gồm:

Thứ nhất, xem xét dấu hiệu chiếm dụng tài sản. Nếu có căn cứ cho thấy đối tác:

Cố tình kéo dài thời gian,
Sử dụng thủ đoạn gian dối,
Nhận tiền, nhận hàng nhưng ngay từ đầu không có thiện chí hoặc khả năng thanh toán, thì quan hệ không còn đơn thuần là tranh chấp dân sự. Doanh nghiệp có thể xem xét việc tố giác hành vi chiếm dụng tài sản. Tuy nhiên, đây là hướng đi đòi hỏi chứng cứ rất chặt chẽ và phải được tư vấn kỹ lưỡng để tránh rủi ro pháp lý ngược.

Thứ hai, đàm phán lại nhưng trên nền tảng pháp lý. Đàm phán lúc này không phải là cầu xin, mà là:

Chỉ ra các rủi ro pháp lý mà bên nợ đang đối mặt;
Đặt vấn đề uy tín doanh nghiệp, tín dụng, kiểm toán, thuế, đối tác liên quan.

Trên thực tế, nhiều khoản nợ chỉ được giải quyết khi bên nợ nhận ra rằng doanh nghiệp vẫn còn “đòn bẩy pháp lý” trong tay.

Doanh nghiệp hỏi: Có nên tiếp tục “để đó”, chờ đối tác tự trả không?

Chuyên gia ILPAI trả lời: Đây là lựa chọn rủi ro nhất. Càng để lâu:

Chứng cứ càng yếu,
Dòng tiền càng mất kiểm soát,
Doanh nghiệp càng rơi vào thế bị động.

Trong nhiều vụ việc, chính sự chần chừ này đã biến một khoản nợ có thể thu hồi thành nợ xấu không lối thoát.

Doanh nghiệp hỏi: Bài học lớn nhất rút ra từ các vụ việc quá thời hiệu là gì?

Chuyên gia ILPAI trả lời: Bài học cốt lõi là: Doanh nghiệp không mất tiền vì pháp luật, mà mất tiền vì không quản trị pháp lý ngay từ đầu.

Chỉ cần:

Theo dõi sát thời hiệu,
Định kỳ xác nhận công nợ,
Có chiến lược thu hồi nợ sớm, thì rất nhiều tranh chấp đã không rơi vào tình trạng “quá thời hiệu”.

Thông điệp từ ILPAI

Quá thời hiệu không phải là dấu chấm hết, nhưng đó là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc cho quản trị rủi ro pháp lý của doanh nghiệp. Mỗi khoản nợ đều có cấu trúc pháp lý riêng – và chỉ khi được rà soát đúng cách, doanh nghiệp mới biết mình còn cửa hẹp để đi hay đã thật sự đóng lại.

Nếu anh/chị cần, ILPAI có thể: