Không còn những chuyến đi dày đặc xuống địa phương để tháo gỡ từng dự án, Thủ tướng mới bắt đầu bằng một việc căn cơ hơn: rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật. Đây không chỉ là thay đổi cách làm, mà là dấu hiệu của một giai đoạn điều hành mới, nơi doanh nghiệp buộc phải nhìn lại chính mình nếu không muốn bị loại khỏi cuộc chơi.
Trong nhiều năm qua, cách điều hành quen thuộc là đi thực địa, làm việc với địa phương, tháo gỡ từng dự án cụ thể. Mỗi chuyến đi, mỗi cuộc họp có thể giải quyết ngay một điểm nghẽn, tạo ra hiệu ứng tích cực tức thì. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sau khi một vấn đề được xử lý, những vướng mắc tương tự lại xuất hiện ở nơi khác. Điều đó chứng tỏ vấn đề không nằm ở từng dự án riêng lẻ mà nằm ở chính hệ thống pháp luật đang vận hành phía sau.
Cốt lõi của câu chuyện không phải là thiếu việc để làm, mà là thiếu một nền tảng pháp lý đủ rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm hành động. Một dự án có thể phù hợp với luật này nhưng lại vướng luật khác; một quy định có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau giữa các cơ quan quản lý. Chính sự thiếu thống nhất này khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái “làm mà không chắc đúng”, và rủi ro lớn nhất không phải là sai, mà là không biết mình sai ở đâu.
Việc rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật vì vậy không phải là một động thái hành chính đơn thuần, mà là một bước đi mang tính tái cấu trúc. Thay vì tiếp tục xử lý từng vấn đề phát sinh, Chính phủ đang đi thẳng vào nguyên nhân gốc rễ – đó là những chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống văn bản. Khi những điểm nghẽn này được tháo bỏ ở cấp độ hệ thống, hiệu quả mang lại sẽ không còn là cục bộ mà lan tỏa trên toàn nền kinh tế.
Điều này cũng phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy điều hành phản ứng sang tư duy điều hành kiến tạo. Nếu trước đây Chính phủ chờ vấn đề phát sinh rồi xử lý, thì nay là chủ động rà soát, chỉnh sửa và hoàn thiện trước khi rủi ro xảy ra. Đây là nền tảng quan trọng để đạt được các mục tiêu tăng trưởng cao, bởi một nền kinh tế muốn bứt phá không thể vận hành trên một hệ thống pháp luật thiếu ổn định.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp chính là đối tượng chịu tác động trực tiếp. Nhiều doanh nghiệp hiện nay không yếu về thị trường hay năng lực, mà bị “mắc kẹt” bởi pháp lý. Họ không dám mở rộng, không dám đầu tư lớn, không phải vì thiếu cơ hội mà vì không chắc chắn về tính hợp pháp của quyết định. Khi luật chưa rõ, doanh nghiệp có thể linh hoạt để tồn tại; nhưng khi luật được làm rõ, chỉ những doanh nghiệp tuân thủ thực sự mới có thể phát triển bền vững.
Việc rà soát pháp luật vì thế tạo ra hai mặt song song: cơ hội và rủi ro. Cơ hội nằm ở việc môi trường kinh doanh trở nên minh bạch hơn, chi phí tuân thủ giảm, khả năng tiếp cận dự án và chính sách được mở rộng. Nhưng rủi ro cũng xuất hiện khi những sai lệch trước đây bị phơi bày, những “vùng xám” bị thu hẹp và những doanh nghiệp làm theo thói quen cũ sẽ phải đối diện với hệ quả pháp lý rõ ràng hơn.
Trong giai đoạn này, doanh nghiệp không thể tiếp tục vận hành theo kiểu “đi được đến đâu hay đến đó”. Điều cần thiết là một cuộc rà soát toàn diện: từ hợp đồng, cấu trúc doanh nghiệp đến quy trình nội bộ. Không chỉ dừng lại ở việc tránh rủi ro, doanh nghiệp cần xây dựng một chiến lược pháp lý bài bản, coi pháp luật là công cụ để phát triển chứ không phải là rào cản phải né tránh.
Một điểm đáng chú ý là thị trường dịch vụ pháp lý cũng đang mở ra mạnh mẽ. Khi hệ thống pháp luật được chuẩn hóa, nhu cầu tư vấn, đào tạo và kiểm soát rủi ro sẽ tăng cao. Doanh nghiệp sẽ không còn coi pháp lý là chi phí, mà là một phần thiết yếu trong chiến lược vận hành. Những tổ chức có khả năng cung cấp giải pháp pháp lý thực tiễn, gắn với hoạt động kinh doanh, sẽ trở thành đối tác không thể thiếu.
Nhìn rộng hơn, việc rà soát pháp luật không phải là dấu hiệu của sự siết chặt, mà là quá trình “làm sạch” môi trường kinh doanh. Nó loại bỏ những bất cập, tạo ra sân chơi công bằng và bảo vệ những doanh nghiệp làm đúng. Đây là bước chuyển cần thiết để nền kinh tế phát triển bền vững, thay vì dựa vào những khoảng trống hay sự linh hoạt mang tính tạm thời.
Ở góc độ doanh nhân, câu hỏi quan trọng nhất lúc này không phải là thị trường có cơ hội hay không, mà là doanh nghiệp của mình đang đứng ở đâu trong hệ thống pháp luật. Liệu chúng ta đang vận hành trên một nền tảng vững chắc, hay chỉ đang tồn tại nhờ những kẽ hở chưa bị phát hiện? Khi cuộc chơi được làm lại theo hướng minh bạch hơn, câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ quyết định ai tiếp tục đi xa và ai buộc phải dừng lại.
Cốt lõi của câu chuyện không phải là thiếu việc để làm, mà là thiếu một nền tảng pháp lý đủ rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm hành động. Một dự án có thể phù hợp với luật này nhưng lại vướng luật khác; một quy định có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau giữa các cơ quan quản lý. Chính sự thiếu thống nhất này khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái “làm mà không chắc đúng”, và rủi ro lớn nhất không phải là sai, mà là không biết mình sai ở đâu.
Việc rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật vì vậy không phải là một động thái hành chính đơn thuần, mà là một bước đi mang tính tái cấu trúc. Thay vì tiếp tục xử lý từng vấn đề phát sinh, Chính phủ đang đi thẳng vào nguyên nhân gốc rễ – đó là những chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống văn bản. Khi những điểm nghẽn này được tháo bỏ ở cấp độ hệ thống, hiệu quả mang lại sẽ không còn là cục bộ mà lan tỏa trên toàn nền kinh tế.
Điều này cũng phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy điều hành phản ứng sang tư duy điều hành kiến tạo. Nếu trước đây Chính phủ chờ vấn đề phát sinh rồi xử lý, thì nay là chủ động rà soát, chỉnh sửa và hoàn thiện trước khi rủi ro xảy ra. Đây là nền tảng quan trọng để đạt được các mục tiêu tăng trưởng cao, bởi một nền kinh tế muốn bứt phá không thể vận hành trên một hệ thống pháp luật thiếu ổn định.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp chính là đối tượng chịu tác động trực tiếp. Nhiều doanh nghiệp hiện nay không yếu về thị trường hay năng lực, mà bị “mắc kẹt” bởi pháp lý. Họ không dám mở rộng, không dám đầu tư lớn, không phải vì thiếu cơ hội mà vì không chắc chắn về tính hợp pháp của quyết định. Khi luật chưa rõ, doanh nghiệp có thể linh hoạt để tồn tại; nhưng khi luật được làm rõ, chỉ những doanh nghiệp tuân thủ thực sự mới có thể phát triển bền vững.
Việc rà soát pháp luật vì thế tạo ra hai mặt song song: cơ hội và rủi ro. Cơ hội nằm ở việc môi trường kinh doanh trở nên minh bạch hơn, chi phí tuân thủ giảm, khả năng tiếp cận dự án và chính sách được mở rộng. Nhưng rủi ro cũng xuất hiện khi những sai lệch trước đây bị phơi bày, những “vùng xám” bị thu hẹp và những doanh nghiệp làm theo thói quen cũ sẽ phải đối diện với hệ quả pháp lý rõ ràng hơn.
Trong giai đoạn này, doanh nghiệp không thể tiếp tục vận hành theo kiểu “đi được đến đâu hay đến đó”. Điều cần thiết là một cuộc rà soát toàn diện: từ hợp đồng, cấu trúc doanh nghiệp đến quy trình nội bộ. Không chỉ dừng lại ở việc tránh rủi ro, doanh nghiệp cần xây dựng một chiến lược pháp lý bài bản, coi pháp luật là công cụ để phát triển chứ không phải là rào cản phải né tránh.
Một điểm đáng chú ý là thị trường dịch vụ pháp lý cũng đang mở ra mạnh mẽ. Khi hệ thống pháp luật được chuẩn hóa, nhu cầu tư vấn, đào tạo và kiểm soát rủi ro sẽ tăng cao. Doanh nghiệp sẽ không còn coi pháp lý là chi phí, mà là một phần thiết yếu trong chiến lược vận hành. Những tổ chức có khả năng cung cấp giải pháp pháp lý thực tiễn, gắn với hoạt động kinh doanh, sẽ trở thành đối tác không thể thiếu.
Nhìn rộng hơn, việc rà soát pháp luật không phải là dấu hiệu của sự siết chặt, mà là quá trình “làm sạch” môi trường kinh doanh. Nó loại bỏ những bất cập, tạo ra sân chơi công bằng và bảo vệ những doanh nghiệp làm đúng. Đây là bước chuyển cần thiết để nền kinh tế phát triển bền vững, thay vì dựa vào những khoảng trống hay sự linh hoạt mang tính tạm thời.
Ở góc độ doanh nhân, câu hỏi quan trọng nhất lúc này không phải là thị trường có cơ hội hay không, mà là doanh nghiệp của mình đang đứng ở đâu trong hệ thống pháp luật. Liệu chúng ta đang vận hành trên một nền tảng vững chắc, hay chỉ đang tồn tại nhờ những kẽ hở chưa bị phát hiện? Khi cuộc chơi được làm lại theo hướng minh bạch hơn, câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ quyết định ai tiếp tục đi xa và ai buộc phải dừng lại.
TS. Thái Ngọc Sơn - Viện trưởng Viện ILPAI
